28 Ekim, 2026
YAPAY ZEKAYI SÜRECE EKLEMEDEN ÖNCE SÜRECİ DÜZELTİN
Birçok şirkette yapay zeka gündemi aynı cümleyle açılıyor: "Bu işi yapay zekaya yaptıralım." Teklifler toplanıyor, araçlar karşılaştırılıyor, pilot projeler başlıyor. Ama nadiren sorulan bir soru var: otomatikleştirilecek iş bugün nasıl yürüyor?
Bu soru atlandığında ortaya çıkan tablo tanıdık. Onay bekleyen bir talep yapay zekayla daha hızlı hazırlanıyor ama yine aynı üç imzayı bekliyor. Veri artık otomatik çekiliyor ama hangi verinin doğru olduğu hala toplantılarda tartışılıyor; araç değişiyor, iş yapış biçimi yerinde duruyor.
OTOMASYON KÖTÜ SÜRECİ İYİLEŞTİRMEZ, HIZLANDIRIR
Michael Hammer, 1990'da Harvard Business Review'da yayımlanan "Reengineering Work: Don't Automate, Obliterate" makalesinde bu tuzağı adıyla anlattı. Ona göre şirketlerin bilgi teknolojisine yaptığı büyük yatırımların beklenen verimi getirmemesinin nedeni, eski iş yapış biçimlerinin olduğu gibi bilgisayara taşınmasıydı. Önerisi açıktı: önce işin neden ve nasıl yapıldığını sorgula, sonra teknolojiyi yerleştir.
Hammer ve Champy'nin 1993'te yayımlanan Reengineering the Corporation kitabı bu fikri bir yönetim yaklaşımına dönüştürdü. Aradan otuz yıldan fazla zaman geçti ve teknoloji değişti, ama tuzak değişmedi. Bugün yapay zeka ajanları süreçlere girerken aynı soru yeniden önümüzde duruyor.
KAĞITTAKİ SÜREÇ İLE SAHADAKİ SÜREÇ AYNI DEĞİL
Çoğu şirketin bir süreç dokümanı var, ama işin gerçekte nasıl yürüdüğünü çoğu zaman o dokümanı yazanlar da bilmiyor. Wil van der Aalst'ın 2011'de yayımlanan Process Mining çalışması, sistem kayıtlarından sürecin gerçek akışını çıkarmanın mümkün olduğunu gösterdi. Bu analizlerin ortak bulgusu, tasarlanan süreç ile yaşanan süreç arasında geri dönüşler, atlanan adımlar ve kimsenin sahiplenmediği beklemeler olduğudur.
Maliyet tam da bu farkın içinde saklanıyor. Yapay zeka kağıttaki süreci değil, sahadaki süreci otomatikleştirir; fark görülmeden yapılan otomasyon o farkı da büyütür.
SORUN ÇOĞU ZAMAN İNSANDA DEĞİL, SİSTEMDE
W. Edwards Deming, 1986'da yayımlanan Out of the Crisis kitabında kurumlardaki sorunların büyük çoğunluğunun bireylerden değil sistemden kaynaklandığını savundu. Deming'e göre sistemi kurmak ve değiştirmek yönetimin sorumluluğuydu. Tekrarlayan hatalar için çalışanı suçlamak, sistemi olduğu gibi bırakmak anlamına geliyordu.
Bu bakış yapay zeka döneminde daha da önem kazanıyor. Yapay zeka bir adımı üstlenebilir ama o adımın neden orada olduğunu sorgulamaz. Rolleri belirsiz, onay zincirleri uzun ve devir noktaları sahipsiz bir süreçte yapay zeka yalnızca belirsizliği daha hızlı dolaştırır.
YAPAY ZEKANIN GETİRİSİ NEDEN GECİKİYOR
Erik Brynjolfsson, Daniel Rock ve Chad Syverson, 2017'de yayımladıkları "Artificial Intelligence and the Modern Productivity Paradox" çalışmasında şu soruya yanıt aradı: yapay zeka bu kadar güçlüyse verimlilik istatistiklerinde neden henüz görünmüyor? Yazarlara göre yeni teknolojinin getirisi ancak süreçlere, organizasyona ve becerilere yapılan tamamlayıcı yatırımlarla ortaya çıkıyor. Bu yatırımlar yapılana kadar teknoloji kazanç olarak değil, maliyet olarak duruyor.
Kısacası yapay zekadan getiri bekleyen bir şirketin asıl yatırımı araçta değil, aracın oturacağı yapıda. Süreç yönetimi bu tamamlayıcı yatırımın ilk adımıdır.
YAPAY ZEKADAN ÖNCE SORULMASI GEREKEN BEŞ SORU
Bir süreci yapay zekaya açmadan önce yönetim ekibinin şu sorulara ortak bir yanıtı olmalı. Yanıtların her biri aynı masada, sürecin içindeki kişilerle birlikte verilmeli.
- Bu süreç bugün sahada nasıl yürüyor, dokümanda yazdığı gibi mi?
- Sürecin sahibi kim ve sonucundan kim hesap veriyor?
- Hangi adımlar değer üretiyor, hangileri yalnızca bekleme ve kontrol?
- Süreç hangi göstergeyle ölçülüyor ve bugünkü değeri ne?
- Yapay zeka devreye girdiğinde hangi kararlar insanda kalacak?
Bu sorulardan birine bile net yanıt verilemiyorsa sıradaki adım araç seçmek değil, süreci yeniden tasarlamaktır. Yanıtlar netleştiğinde ise yapay zekanın nereye konacağı çoğu zaman kendiliğinden ortaya çıkar.
SÜREÇ YÖNETİMİ DANIŞMANLIĞI NEREDE DEVREYE GİRER
Collarex'in Süreç Yönetimi ve İyileştirme Danışmanlığı tam bu noktadan başlar. Önce süreç sahada, yaşandığı haliyle haritalanır ve darboğazlar, tekrarlar ve sahipsiz devir noktaları görünür hale gelir. Ardından süreç sadeleştirilir, rol ve sorumluluklar netleşir, süreç sahipliği ve ölçüm göstergeleri tanımlanır.
Yeni yapının sahada taşınması için Gelişim Merkezi programları bu çalışmaya eşlik eder. Process Yolculuğu ekiplerin süreci uçtan uca görmesini, Süreç Farkındalığı herkesin süreçteki yerini anlamasını, Süreçleri Güçlendirmek ise süreç sahipliği bilincini sağlar. Nereden başlayacağını bilmeyen şirketler için ilk adım Yönetim ve Organizasyonel Olgunluk Değerlendirmesi'dir.
Yapay zekanın başarısını belirleyen, seçilen araç değil, aracın üzerine oturduğu süreçtir.
SIK SORULAN SORULAR
Süreç yönetimi danışmanlığı nedir? Süreç yönetimi danışmanlığı, bir şirketin işlerini uçtan uca nasıl yürüttüğünü sahada inceleyip darboğazları, tekrarları ve rol belirsizliklerini ortaya koyan, ardından süreci sadeleştirerek sahiplik ve ölçüm sistemi kuran danışmanlık hizmetidir. Amaç doküman üretmek değil, işin daha öngörülebilir ve verimli yürümesidir.
Yapay zeka projesinden önce süreç analizi gerekli mi? Evet. Yapay zeka sürecin mevcut halini otomatikleştirir ve süreçteki gereksiz adımlar ile belirsizlikler de otomasyonla birlikte büyür. Bu yüzden önce süreç sahada görülmeli ve sadeleştirilmelidir.
Collarex süreç yönetiminde nasıl çalışır? Collarex, İstanbul merkezli bir yönetim ve organizasyonel gelişim danışmanlığıdır. Süreç Yönetimi ve İyileştirme Danışmanlığında süreci sahada haritalar, sadeleştirir, rol ve sorumlulukları tanımlar, süreç sahipliği ve göstergeleri kurar; Gelişim Merkezi programlarıyla ekiplerin yeni yapıyı benimsemesini destekler.
