DEPARTMANLAR ARASI İLETİŞİMSİZLİK GERÇEKTEN BİR İLETİŞİM SORUNU MU?
W. Edwards Deming'in çok sevdiğim bir sözü var: "Kötü bir sistem, iyi bir insanı her zaman yener." Bu söz, şirketlerde yaşanan departmanlar arası iletişim sorunlarını da çok iyi anlatıyor. Birimler arasında işler aksadığında ilk değerlendirme çoğu zaman aynı oluyor: "Ekipler iletişim kuramıyor."
Ardından toplantılar artırılıyor, yöneticiler uyarılıyor ya da çalışanlar iletişim eğitimine gönderiliyor. Bunların hepsi gerekli olabilir. Ancak yıllardır farklı kurumlarda yaptığım çalışmalarda gördüğüm şu: İletişimsizlik olarak tanımlanan sorunların önemli bir bölümü iletişim becerilerinden değil, farklı hedeflerden, belirsiz sorumluluklardan ve birbirine bağlanmamış süreçlerden kaynaklanıyor.
Kısa cevap: Çoğu zaman hayır. Departmanlar arası iletişimsizlik olarak görülen sorunların büyük kısmı, birbirine bağlanmamış hedeflerin, belirsiz rollerin ve süreç geçişlerindeki boşlukların bir sonucudur. Kalıcı çözüm, iletişim becerilerini geliştirmenin yanında ortak hedefleri, süreçleri ve karar yetkilerini birlikte yeniden tasarlamaktır.
HER DEPARTMAN KENDİ İŞİNİ DOĞRU YAPIYOR
Her departman doğal olarak kendi sorumluluğuna odaklanır. Satış müşteriye hızlı cevap vermek, üretim kapasiteyi ve kaliteyi korumak, finans maliyetleri ve nakit akışını yönetmek, insan kaynakları ise çalışan ve kurum ihtiyaçları arasında denge kurmak ister. Bunların hiçbiri yanlış değil. Ancak departmanların hedefleri şirketin ortak hedefleriyle buluşturulmadığında, herkes kendi işini doğru yapmaya çalışırken şirketin bütünü zorlanır.
Paul Lawrence ve Jay Lorsch, 1967'de yayımlanan "Organization and Environment" çalışmalarında kurumlar büyüdükçe departmanların hedefler, zaman anlayışı ve çalışma biçimi açısından doğal olarak farklılaştığını gösterdi. Araştırmaya göre başarılı organizasyonlar bu farklılığı ortadan kaldırmaya çalışmıyor, onu güçlü bütünleşme mekanizmalarıyla yönetiyordu. Başka bir ifadeyle mesele, departmanların birbirine benzemesi değil, farklılıklarına rağmen aynı sonuç için çalışabilmesi.
İLETİŞİM KAYBI DEPARTMAN SINIRLARINDA YAŞANIR
Organizasyon şeması, departmanların nerede başlayıp nerede bittiğini gösterir. Ancak müşterinin talebi, sipariş, üretim, teslimat ya da tahsilat bu sınırları tanımaz. İş bir departmandan diğerine geçerek ilerler ve asıl iletişim kaybı da çoğu zaman bu geçişlerde yaşanır.
Bilginin kimden kime aktarılacağı, işin hangi aşamada devredileceği, son kararı kimin vereceği ve gecikmeyi kimin takip edeceği net değilse, çalışanlar kendi yöntemlerini oluşturmaya başlar. Bir süre sonra kurum içinde "Bize bilgi verilmedi", "Biz onu onların yapacağını düşündük", "Kararın kimde olduğunu bilmiyoruz" ya da "Toplantıda konuşmuştuk ama ilerlemedi" gibi cümleler duyulur.
Bu cümleler yalnızca bir iletişim sorununa işaret etmiyor. Aynı zamanda süreç, rol ve karar mekanizmasındaki eksiklerin verdiği önemli sinyaller. Kararların hangi seviyede alınması gerektiği sorusunu daha önce CEO her kararı bilmek zorunda mı yazımızda ele almıştık. Departmanlar arasında da aynı soru geçerli: karar mimarisi net değilse, iş devirleri de net olmaz.
DAHA FAZLA TOPLANTI ÇÖZÜM DEĞİL
Departmanlar arası sorunlar arttığında en sık başvurulan çözüm daha fazla toplantı yapmaktır. Oysa alınan kararın sahibi, tamamlanma süresi ve takip yöntemi belli değilse aynı konular bir sonraki toplantıda yeniden konuşulur.
J. Richard Hackman, 2002'de yayımlanan "Leading Teams" çalışmasında güçlü ekiplerin koşullarını tanımlar: ilham veren ortak bir amaç, işi kolaylaştıran bir yapı, destekleyici bir kurumsal ortam ve doğru bilgiye erişim. Dolayısıyla iyi iş birliği yalnızca insanların birbiriyle iyi anlaşmasına değil, birlikte çalışmalarını kolaylaştıracak koşulların kurulmasına bağlı.
İLETİŞİMİN İNSANİ TARAFI: PSİKOLOJİK GÜVEN
Elbette iletişimin insani bir tarafı da var. Bir çalışan yaşanan sorunu dile getirdiğinde suçlanıyor, farklı düşündüğünde "sorun çıkaran kişi" olarak görülüyor ya da uyarılarına geri dönüş alamıyorsa, zamanla konuşmamayı öğrenir.
Amy Edmondson'ın 1999'da Administrative Science Quarterly'de yayımlanan araştırması, insanların soru sorabildiği, hata ve kaygılarını paylaşabildiği ekiplerde öğrenme davranışının güçlendiğini gösterir. Bu nedenle açık iletişim yalnızca "Kapımız herkese açık" demekle oluşmaz. Çalışanın konuştuğunda yaşadığı deneyim de iletişim kültürünün bir parçasıdır.
Dinleme, geri bildirim ve çatışma yönetimi becerilerini geliştirmek bu yüzden önemli. Ancak bunların kalıcı bir sonuca dönüşmesi için ortak hedeflerin, süreçlerin, karar yetkilerinin ve performans göstergelerinin de birbirine bağlanması gerekir. Bir kurumda aynı iletişim sorunları farklı insanlarla tekrar tekrar yaşanıyorsa, yalnızca insanları değiştirmek ya da eğitmek yetmez. İnsanların içinde çalıştığı sistemi de yeniden değerlendirmek gerekir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Departmanlar arası iletişimsizliğin nedenleri nelerdir?
En sık nedenler birbirine bağlanmamış departman hedefleri, belirsiz rol ve sorumluluklar, iş devirlerinin tanımlanmamış olması ve kararın kimde olduğunun bilinmemesidir. İletişim becerisindeki eksikler de rol oynar, ancak çoğu zaman asıl neden yapısaldır.
Departmanlar arası iletişim nasıl güçlendirilir?
Önce departman hedefleri şirketin ortak hedeflerine bağlanır. Ardından iş devirleri, karar yetkileri ve takip sorumlulukları netleştirilir. Ortak performans göstergeleri ve psikolojik güven ortamı bu yapıyı kalıcı hale getirir.
İletişim eğitimi tek başına yeterli mi?
Değil. Eğitim dinleme ve geri bildirim becerilerini güçlendirir, ancak hedefler, süreçler ve roller birbirine bağlanmamışsa aynı sorunlar kısa sürede geri döner.
COLLAREX YAKLAŞIMI
Collarex, departmanlar arası iletişim sorunlarını bir yönetim sistemi meselesi olarak ele alır. Yönetim ve Organizasyonel Olgunluk Değerlendirmesi, işin hangi geçişlerde takıldığını, hangi kararların sahipsiz kaldığını ve departman hedeflerinin nerede çatıştığını görünür kılar. CODEX metodolojisi bu tespitleri rol netliğinden süreç tasarımına ve ortak performans göstergelerine uzanan bir yol haritasına çevirir.
Gelişim Merkezi programları ise yapının sahada çalışmasını destekler. Process Yolculuğu ekiplerin işi uçtan uca görmesini sağlar, Sihirli İş Birliği departmanlar arası çalışmayı ortak hedef ve net roller üzerine kurar. İletişimde Ustalık ve Geri Bildirim Yetkinliği programları da bu sistemin içinde konuşmayı, dinlemeyi ve geri bildirimi günlük bir yönetim pratiğine dönüştürür.
İletişimi geliştirmek insanları daha fazla konuşturmak değil, birlikte düşünüp karar alabilecekleri ve sonuç üretebilecekleri sistemi kurmaktır.
